Atlas · 01 / 02

Bir ülke bir salgına hazırlanıyor

İhtimaller belli, sonuç belli değil. Nasıl karar verirsin?

İki kısa soru.

Başla →

Bir ülke, 600 kişinin ölmesi beklenen alışılmadık bir salgına hazırlanıyor.

Salgınla mücadele için iki program önerildi. Sonuçlara ilişkin bilimsel tahminlerin tam isabetli olduğunu varsay.

Hangi programı seçerdin?

Bir süre sonra.

Aynı ülkenin salgına verdiği yanıtı değerlendirmesi için farklı bir kurul görevlendirildi.

Kurul bağımsız olarak bilgilendirildi; ona verilen tahminler de aynı isabette.

Hangi programı seçerdin?

1. tur

Program A: 200 kişi kurtarılacak.
Program B: üçte bir olasılıkla 600 kişinin tamamı kurtarılacak, üçte iki olasılıkla kimse kurtarılamayacak.

2. tur

Program A: 400 kişi ölecek.
Program B: üçte bir olasılıkla kimse ölmeyecek, üçte iki olasılıkla 600 kişinin tamamı ölecek.

Orijinal araştırmada aynı sonuçlar iki kez ifade edildi: bir kez kurtarılan can olarak, bir kez ölüm olarak.

Kurtarma ifadesini okuyanların yüzde 72'si garantili programı seçti. Ölüm ifadesini okuyanlarda bu oran yüzde 22'ydi.

Tversky & Kahneman, Science, 1981 · N = 152 / 155

Aynı yüz kişi. Sadece sözcük değişti.

Kurtarılan can olarak sunuluncaProgram A 72%

Ölüm olarak sunuluncaProgram A 22%

Program A
Program B

Çerçeveleme Etkisiframing effect

Sayının etrafına çizilen çerçeve, garantili bir sonucun nasıl hissettirdiğini belirler.

Referans noktası

Sonuç nasıl hissettiriyor

-6000

Program A (200 kurtarıldı)
Program B (beklenen değer)
Referans noktası

Sıfır noktası şu an "hepsi ölür" varsayımında, yani her sonuç bir kazanç olarak okunuyor. Bu tarafta eğri yatıklaşıyor: garantili sonuç, dolu nokta, kumarın beklenen değerinden, baklava diliminden, daha yukarıda duruyor.Eksen boyunca hiçbir sayı değişmedi; yalnızca sıfırın yeri değişti. İki düğme arasında gidip gel: yer değiştiren tek şey, hangi sonucun daha yukarıda durduğu.

Bu neden olur

Aynı altı yüz kişi, iki farklı sıfırdan okunuyor. "Kurtarılan" cümlesinde sıfır 'hepsi ölür' varsayımı; oradan bakınca +200 bir kazanç. "Ölen" cümlesinde sıfır 'hepsi yaşar' varsayımı; oradan bakınca -400 bir kayıp. Sayı aynı. Sıfır yer değiştirdi. Cümlenin sayının etrafına çizdiği bu sınır, kavramın adındaki çerçeve.

Beklenti Teorisi(yakında) tam olarak bunu, zihnin kazançla kaybı nasıl tarttığını anlatır.

Günlük hayatta

Aşağıdaki altı çiftin bazıları aynı bilginin iki ifadesi, bazıları ise aynıymış gibi sunulmuş iki farklı şey. Hangisinin hangisi olduğunu ayırt et.

1 / 6

Sağlık

%90 hayatta kalma oranı

%10 ölüm oranı

Bunlardan hangisi çerçeveleme?

Yarın karşına çıkabilecek dört şey. Her biri, aynı bilginin başka bir ifadesi mi?

Kasadaki "kartla ödeyene %2 komisyon" yazısı, "nakit ödeyene %2 indirim" yerine.
Yoğurdun üstündeki "%95 yağsız" etiketi.
Emlakçının önce en pahalı daireyi göstermesi.
Formda "bültene abone ol" kutusunun önceden işaretli gelmesi.

Bu başka nerede karşımıza çıkabilir?

Sıradaki çerez bildirimi bunu yapar. Bir sonraki hayatta kalma oranı, kasada komisyon diye yazılan ama indirim diye de yazılabilecek fark ve vergi indirimi manşeti de aynı işi görür.

Amaç hepsini yakalamak değil. Arada bir, güvenli hissettiren bir sayının başka bir ifadeyle farklı okunacağını fark etmek yeter.

Kaynakça

Tversky, A. & Kahneman, D. (1981)· yukarıda anıldıThe framing of decisions and the psychology of choice. Science 211(4481), 453–458
Kahneman, D. (2011)Hızlı ve Yavaş Düşünme. Varlık Yayınları
Ariely, D. (2010)Akıldışı ama Öngörülebilir. Optimist Yayınları

Daha fazla okuma →

Cepteki cümle

Bir sayı, hangi sıfırdan ölçüldüğünü kendisi söylemez. O sıfırı, yanındaki sözcükler seçer.